MAHKEMESİ\t: Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi
SAYISI\t: 2023/2367 E., 2023/1904 K.
KARAR\t: Ret
İLK DERECE MAHKEMESİ\t: Kocaeli 2. İş Mahkemesi
SAYISI\t: 2022/11 E., 2023/76 K.
Taraflar arasındaki Kurum işleminin iptali ve tespit davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
Kararın davacı ve davalı Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurularının reddine karar verilmiştir.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı ve davalı Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde; 1066560.041 sicil sayılı dosyada işlem gören ... Nakliyat ve Ticaret A.Ş. işyeri ile ilgili olarak SGK denetmenlerince hazırlanan raporda sigortalı ...'nin gün ve kazançları ile eksik bildirildiği tespit edilen gün ve kazanç farklarının verilmeyen bildirimler düzenlenerek işyerine tebliğ edildiğini, Kurum işlemine karşı süresi içerisinde itiraz edildiğini, Kurum tarafından itirazın reddine ve Kurum işleminin devamına karar verildiğini, bu nedenle Gölcük Sosyal Güvenlik Merkezinin müvekkilimiz Ke-Par Nakliyat ve Ticaret A.Ş. hakkında 2017/9-10-11-12, 2018/01-02. aylarına ilişkin aylık prim ve hizmet belgelerinde eksik bildirilen gün ve kazançlarla ilgili ek aylık prim belgesi düzenlenmesi, prim tahakkukuna ilişkin Kurum işleminin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı SGK vekili cevap dilekçesinde özetle; davanın yetkisiz Mahkemede açıldığını, davanın Ankara İş Mahkemelerinde açılması gerektiğini, dava konusu işlemin ilgili komisyon kararının iptaline ilişkin istemli idare mahkemelerinin görev alanına girdiğinden görev itirazında bulunduklarını, dava dışı Kurum sigortalısı ...'nin prime esas kazanç tutarlarının Kuruma eksik bildirildiği tespit edildiğinden bahse konu aylara eksik bildirim nedeniyle ek aylık ve hizmet belgeleri talep edildiğini, işveren tarafından intikal ettirilen prim ve hizmet belgeleri tahakkuk ettirilerek tahsilat yapıldığını, Kurumun yaptığı işlemlerin hukuka uygun olduğunu, bu nedenle açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne;
a-İşyerinde çalışan sigortalılara ödenen harcırah (Yolluk H. Vergi” ve *Yolluk H. Muaf” adı altındaki) ödemelerin yalnızca muafiyet tutarı olan yemek tutarının düşülerek geri kalan ödemelerin tamamının SPEK'e dâhil edilmesi gerektiğinin tespitine,
b-SGK Gölcük SGM'nin 06.08.2018 tarih ve E.9852950 sayılı Kurum denetmen raporuna istinaden davacı şirkete dâhili davalı ...'nin 2017/09-2018/02 ayları arası eksik bildirilen SPEK tutarlarında aylık prim ve hizmet belgesi düzenlenerek Kuruma verilmesi işlemi ile davacı şirketin itirazı üzerine verilen SGK Gölcük SGM'nin 23.10.2018 tarih ve 2018/64 sayılı komisyon kararının iptaline,
c-Davacı şirket tarafından dâhili davalı ... adına 2017/09 ayında 1.528,34 TL, 2017/10 ayında 742,21 TL, 2017/11 ayında 782,61 TL, 2017/12 ayında 1.221,65 TL, 2018/01 ayında 824,90 TL ve 2018/02 ayında 1.090,28 TL tutarında EK aylık prim ve hizmet belgesi düzenlenerek Kuruma verilmesi gerektiğinin tespitine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve davalı Kurum vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.
B. İstinaf Sebepleri
1.Davacı vekili; Kanun'un amacına ve 5510 sayılı Kanun 80/b maddesi gerekçelerine ve SGK Başkanlığı İşveren Uygulama Tebliğine, SGK E. 4035150, E.4117055 Genel Yazı ve E. 24010506- 2022/20 sayılı Genelgesine aykırı bilgiler içeren 01.01.2023 tarihli eksik incelemeyle düzenlenen ek bilirkişi raporuna dayanarak verilen, Yasaya yönteme aykırı kararın bozularak kaldırılmasını talep ettiklerini,
-Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi E. 2020/1589, K 2022/45 sayılı kaldırma kararında, dosyaya sunulan faturalarda yer alan ödemelerin, kişi başına düşen yemek bedellerinin, ... muafiyet (istisna) tutarlarını aşıp aşmadığının incelenmesinin istenildiğini, ancak bilirkişi tarafından, kararın kaldırma gerekçesi dışına çıkılarak, mahkemenin bilgi ve takdir sınırlarında kalan, görev yolluğuna ilişkin yasal düzenlemeler dikkate alınmaksızın rapor düzenlendiğini,
-Raporda sürücülere ödenen harcırahlarda, yemek parası dışında kalan tutarların, Yasal düzenlemelerle prime esas kazanç dışında tutulan görev yolluğu kapsamında kalıp kalmadığının araştırılmadığını, ayrıca uzun yol koşullarında, işyeri il sınırları dışında görevlendirilen çalışanların gereksinmelerinin, yemekle sınırlı tutulamayacağı, kaza, barınma, sağlık, tuvalet gibi, acil durumlarla karşılaştıkları bilinen bir gerçek olduğunu, işyerinin il sınırları dışında, uzun yolda görevlendirilen çalışanların (sürücülerin), yemek dışında da gereksinmelerini karşılaması için ödenen görev yolluğu olduğu raporda dikkate alınmadığını, dava konusu döneme göre seferdeki sürücü sayısı dışında, işyerinde kalan çalışan kişi başına düşen, yasal tarifeye göre muaf olunan yemek bedelinin, günlere göre değiştiği incelenmediğini, ayrıntılarıyla açıklanmadığını, eksik incelemeye dayalı bilirkişi raporuna dayanarak verilen karar Yasa ve Yasal düzenlemelere aykırı olduğunu,
-Sosyal Güvenlik Kurumunun iptali istenen işlemiyle ilgili, Kanun, tebliğ ve genelgeler, dava konusu hakkında tartışmaya yer bırakmayan, net ve açıklayıcı hükümler içerdiğini, davalı ... işlemine konu edilen görev yolluğu(harcırah), 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Yasası, Prime Esas Kazançlar başlıklı 80/b maddesi, SGK İşveren Uygulama Tebliği ve E.4035150, E.4117055 Genel Yazı ve E.24010506-2022/20 Genelgelerinde anlaşmazlıklara yer vermeyecek biçimde açıklandığını, 5510 sayılı Kanun'un 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların, işyeri dışında görevlendirilmeleri durumunda verilmesi gereken görev yolluğu, 80/b maddesinde ayrıntılı biçimde düzenlendiğini, görev yolluğu kavramı, işyeri sınırları dışında görevlendirilen sigortalının, yemek ve diğer günlük gereksinmelerini kapsadığını,
-“01.09.2012 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan ... Başkanlığı İşveren Uygulama Tebliği 7.8.3- Görev Yollukları: Görev 6245 sayılı Harcırah Kanunu'nun 3 üncü maddesinde açıklanmıştır.Anılan maddede belirtilen yol masrafı, gündelik, aile masrafı ve yer değiştirme masrafı niteliğinde yapılan ödemeler yolluk kapsamındadır. Bu bakımdan, sigortalılara bireysel iş sözleşmesine veya toplu sözleşmeye dayanılarak ve işveren tarafından sigortalının geçici bir görevle başka yere gönderilmesi veya görev yerini değiştirmesi dolayısıyla verilen ve yolluk kavramına giren ödemeler prime esas kazanca dahil edilmeyecektir.” hükmünde olduğunu,
-SGK Başkanlığı İşveren Uygulama Tebliği,
... E.4035150, E.4117055 Genel Yazı ve E.24010506-2022/20 sayılı Genelgelerinde,\"prime esas kazanca dahil edilmemesi gereken yemek ve görev yolluğu için yapılan ödemeler, net ve açık biçimde açıklanmıştır. SGK ilgili birimlerine, görev yolluğu ve yemek paralarının prime esas kazanç dışında tutulması gereği talimatlandırılmıştır. Özellikle görev yolluğu ile sosyal yardımlardan günlük yol parasının (servis) karıştırılmaması vurgulanarak, görev yolluğunun prime esas kazanç dışında tutulması\" önemle bildirildiğini,
-5510 sayılı Kanun 80/b maddesine göre, dava konusu prime esas kazanca dahil edilmeyen, işyerinde çalışanlara verilen yemeğin kişi başına düşen tutarları, Kurumca yıllar itibarıyla belirlendiğini,
-Dava konusu dönemlere ilişkin belirlenen ... muafiyet (istisna) tutarları: 2018 Yemek İstisnası Tutarı 16,00 TL (KDV dahil 17,28)
2017 Yemek İstisnası Tutarı 14,00 TL (KDV dahil 15,12)
-Her ay için faturalandırılan yemek bedellerinin, faturada yazılan yemek sayısına bölünmesi, çalışan sigortalı kişi başına ödenen yemek parasını gösterdiğini, 31.10.2017 tarihli 567,00 TL tutarlı faturada, yemek sayısı 70 adet olduğunu, ödenen yemek tutarının yemek sayısına bölünmesi, (567 /70 = 8,1. TL rakamını gösterdiğini, 8,1. TL 5510 sayı Kanun 80/b maddesine göre, SGK tarafından 2017 yılı için 14,00 TL (KDV dahil 15,12) belirlenen prime esas kazançtan muafiyet(istisna) tutarının altında olduğunu, yine 07.02.2018 tarihli 1.493,10 TL tutarlı faturada, yemek sayısı 175 adet olduğunu, ödenen yemek tutarının yemek sayısına bölünmesi, (1493 / 175 = 8,5.-TL rakamını gösterdiğini, 8,5. TL 5510 sayı Kanun 80/b maddesine göre, SGK tarafından 2018 yılı için 16,00 TL (KDV dahil 17,28) belirlenen prime esas kazançtan muafiyet(istisna) tutarının altında olduğunu,
-Dosyada bulunan Sofra Yemek Üretim ve Hizmet A.Ş. faturalarında, aylık yemek bedellerinin her ay farklılığı görüldüğünü, 29.09.2017-84 kişi ve 5-6.09.2017- 235 kişiye yemek karşılığı irsaliyeler fatura edildiğini, her ay için farklı yemek bedeli fatura edilmesinin nedeni, işyeri dışında görev nedeniyle seferdeki sürücülerin yemekten yararlanamaması olduğunu, seferdeki sürücüler için işyerine yemek sipariş edilmemekte, işyerinde bulunan, sefere gitmeyen çalışanlara gelen yemek sayısına göre ödeme yapıldığını, ... Nakliyat ve Ticaret A.Ş. adına düzenlenen Sofra Yemek Üretim ve Hizmet A.Ş. 2017-2018 yıllarına ilişkin her ay farklılık gösteren faturaları, işyeri dışında, sefere giden sürücülere ayni yardım sayılan yemek yardımı için ödeme yapılmadığının anlaşıldığını, yemek yardımından yararlanamayan, işyerinden uzak bölgelerde seferdeki sürücülere, uzun yol koşullarında, yemek ve barınma ve diğer gereksinmeleri için, harcırah veya görev yolluğu ödenmesinin zorunlu olduğunu,
-İptali istenen dava konusu SGK işlemi, dahili davalı ...’nin haksız şikayetine dayandırıldığını, davacı ... Nakliyat ve Ticaret A.Ş. hakkında, davalı ... işlemlerine esas alınan, dava konusu Denetmen Araştırma İnceleme Raporunda, davalı ... E.4035150, E.4117055 Genel Yazı ve E.24010506-2022/20 sayılı Genelgelerine aykırı rapor düzenlendiğinin anlaşıldığını,
-Ancak ... Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı ve Sosyal Güvenlik Denetmenliği tarafından gerçekleştirilen denetimlerde, ekli genelgelere uygun biçimde düzenlenen, prime esas kazanca eklenmeyen harcırah ödemeleriyle ilgili bildirimlerin, yönteme uygun olduğu tespit edildiğini,
-Ayrıca işyerinden uzakta görevlendirilen çalışanlar, ayni yardım kapsamında sayılan yemek yardımından yararlanamadıklarını, sadece işyeri dışında görevlendirilen sigortalıya, yararlanamadığı yemek parasının, yolluk kapsamında ödenmesi yaşamsal zorunluluk gerektirdiğini, Yasa koyucu tarafından, sabit ücretle çalışanların, görev yaptıkları ve yaşadıkları yerden uzakta görevlendirildiklerinde, ailelerinin geçimine ayırdıkları ücretleriyle karşılamaları olanaksız harcamaların, çalışanlara yüklenmemesi amaçlandığını, işyeri dışında geçen uzun yol koşullarında, aldıkları ücretleriyle ailelerini geçindirmek zorunda olan çalışanların, yemek gibi, acil veya kişisel harcamaları ülkemiz koşullarında karşılamalarına olanak olmadığını, işlerin durgunluk dönemlerinde, seferler azaldığında, işyerinde verilen yemekten yararlanan sürücülere, görev yolluğu (harcırah) ödemesinin yapılmadığını, yine sefere gidilen yola göre, az veya fazla alınan harcırahlar, güvenli bir gelir veya ücret olarak nitelendirilemeyeceğini,
-Davalı ... Kurumunun, Kanun'a ve SGK Başkanlığı İşveren Uygulama Tebliği, SGK Genelgelerine aykırı işlemi dikkate alınmadan, davanın görev yollukları kapsamında, yemek parası dışında kalan harcırahların prime esas kazanca katılmamasının reddine ilişkin, eksik ve yetersiz bilirkişi raporuna dayanarak verilen, Yasaya ve konuyla ilgili SGK Başkanlığı İşveren Uygulama Tebliği, ... Genelgelerine aykırı kararın bozulmasını ve kaldırılmasını gerektirdiğini,
-Davanın kabulüne, 5510 sayılı Kanun Madde 80/b gereğince, ... Nakliyat ve Ticaret A.Ş. işyerinin kapsamında kalan taşıma işkolunda, işyeri dışında seferde geçen günler için ödenen, yemek paralarını kapsayan görev yolluğunun (harcırah), prime esas kazanca tabi tutulmadığının tespitine,
-5510 sayılı Kanun madde 80/b gereğince, ... Nakliyat ve Ticaret A.Ş. işyerinin kapsamında kalan taşıma işkolunda, işyeri dışında seferde geçen günler için ödenen harcırahların, görev yollukları kapsamında ödenen yemek paraları gibi prime esas kazanca tabi tutulmadığının, davalı Kocaeli Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Gölcük Sosyal Güvenlik Merkezi'nin ek aylık prim belgesi düzenlenmesi ve prim tahakkukuna ilişkin, ayni yardımlardan sayılan yemek ve görev yollukları ödemelerinin prime esas kazanca katılmaması gerektiğinin tespitine,
- S.G.K. Başkanlığı Kocaeli Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Gölcük Sosyal Güvenlik Merkezi’nin müvekkili ... Nakliyat ve Ticaret A.Ş hakkında, 2017/9-10-11-12, 2018/01-02. aylarına ilişkin aylık prim ve hizmet belgelerinde eksik bildirilen gün ve kazançlarla ilgili ek aylık prim belgesi düzenlenmesi, prim tahakkukuna ilişkin 06.08.2018 gün ve E.9852950 sayılı davalı Kurum işleminin ve Kurum işlemine itirazlarının reddine ilişkin 23.10.2018 gün, 64 sayılı Kocaeli Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Gölcük Sosyal Güvenlik Merkezi İtiraz Komisyonu kararının iptaline karar verilmesini belirterek isitnaf talebinde bulunmuştur.
2.Davalı ... Başkanlığı vekili istinaf dilekçesinde özetle;
İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiş olup, Mahkeme tarafından verilen karar hukuka ve yasaya aykırı olduğunu, yasal dayanaktan yoksun davanın esas yönünden de reddinin gerektiğini,
-Müvekkili Kurum tarafından yapılan inceleme neticesinde, 2 4941 01 0 041 03 57 sicil dosyada ... Nakliyat Tic. A.Ş. adına işlem gören işyerinde 04.06.2018 tarih, 2018/H.B./70 sayılı denetmen raporu ile 2017/09-10-11-12/2018/01-2018/02 devrelerinde işyeri çalışanlarından 25568194268 TC kimlik numaralı ...’nin prime esas kazanç tutarlarının Kurumumuza eksik bildirildiği tespit edildiğinden rapora işverenden bahse konu aylara eksik bildirim nedeniyle ek aylık prim ve hizmet belgeleri talep edildiğini ve işveren tarafından intikal ettirilen prim ve hizmet belgeleri tahakkuk ettirilerek tahsilat yapıldığını,
-İşveren 15.08.2018 tarihinde Kuruma vermiş olduğu itiraz dilekçesinde sigortalı çalışanına ödenmiş olan sabit ücretin brüt tutarının SGK primine tabi iken harcırah tutarlarının SGK primine tabi olmayan kazanç olduğunu sigortalının maaş ödemesindeki tutar ile Kuruma bildirilen arasındaki farkın bundan kaynaklandığını belirtmiş ise de; Sosyal Güvenlik Denetmeni raporunda bankadan alınan ekstrelerde maaş ödemesi açıklaması ile banka kanalı ile ücret ödemesi yapıldığı ve bu ücret ödemelerinin de Kuruma bildirilen prime esas kazançlarının üzerinde olduğu tespit edilmiş olduğundan işverenin prim ve belgelerinin verilmesi istemine itirazı reddedildiğini,
-01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanun'un 80 inci maddesinin 1 inci fıkrasının (b) bendinin “Ayni yardımlar ve ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, seyyar görev tazminatı, kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme, keşif ücreti, ihbar ve kasa tazminatları ile Kurumca tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin %30'unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarları, prime esas kazanca tabi tutulmaz.” hükmü ile prime esas kazanca dahil edilmeyecek ödemeler belirtildikten sonra (c) bendinde “(b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler ile ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemeler prime esas kazanca tabi tutulur. …” hükmüne yer verilerek, (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında yapılan tüm ödemelerin prime esas kazanca dahil olduğu hüküm altına alındığını, burada şu hususa dikkat edilmelidir ki 5510 sayılı Kanun'un 80 inci maddesine göre prime esas kazanca dahil olmayan görev yolluğu olup, yol yardımı prime esas kazanca dahil olduğunu,
-Ayrıca, Mahkeme yargılaması sırasında, bilirkişi, düzenlemiş olduğu raporda ile Genelgenin uyuşmaması, dosyadaki raporlar arasında çok büyük çelişki bulunması sebebiyle işbu raporda oluşan kanaat hukuka uygun olmamakla birlikte usul ve yasaya da aykırı olduğunu,
-Bilirkişi her ne kadar muafiyet yemek tutarının düşülerek geri kalan ödemelerin tamamının SPEK'e dahil edilmesi gerektiği sonucuna ulamışsa da bilirkişi yemek tutarının SPEK'e dahil edilmemesi konusunda eksik ve hatalı hüküm tesis edildiğini,
-Davacı tarafça yapılan harcırah ödemelerinin araca bağlı harcamalar olduğu yönünde bir iddiası bulunmadığı gibi yapılan ödemelerin sigortalının kişisel harcamalar için yapıldığı da taraflar arasındaki sözleşmeden anlaşıldığını, bilirkişi yapılan muafiyet tutarı olan yemek tutarını prime esas yol yardımına dahil etmemesi yukarıda açıklanan sebeplerden ötürü hukuka ve yasaya aykırı olduğunun açık olduğunu, yerel mahkeme iş bu raporu dikkate alarak, dosyada yeni bir bilirkişi görevlendirilmesi gerekirken iş bu rapora göre karar vermesi hukuka ve yasaya aykırı olup kaldırılmasının gerektiğini,
-Davacı tarafça dahili davalı ...'ye ödenen harcırahların prime esas kazanca dahil olmadığı iddiası ile aksi yöndeki Kurum işleminin iptali talep edilmiş ise de sigortalıya harcırah adı altında yapılan ödemelerin görev yolluğu olarak nitelendirilemeyeceği ve prime esas kazanca dahil olduğu kanun maddelerinden anlaşıldığından Yerel Mahkemece verilmiş olan davanın kabulüne ilişkin karar kanuna aykırı olduğundan yerel mahkeme kararının kaldırılmasını talep ettiklerini,
-Müvekkili Kurumun yaptığı işlemler hukuka uygun olduğundan iptali gereken herhangi bir işlem söz konusu olmadığından davanın reddi gerekirken kısmen kabulüne ilişkin verilen Yerel Mahkeme kararının hukuka ve usule aykırı olduğunu,
-Müvekkili Kurum tarafından ibraz edilen belgeler ve verilen bilgiler, taraf beyanları, ilgili Yargıtay kararları, 506, 5510 sayılı Kanun ve tüm dosya kapsamı tetkik edildiğinde müvekkili Kurum işleminin hukuka uygun olduğunun görüleceğini, iş bu sebepten ötürü Yerel Mahkeme kararının kaldırılarak açılan davanın tümüyle reddine karar verilmesini belirterek istinaf talebinde bulunmuştur.
C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve davalı Kurum vekilleri temyiz başvurusunda bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
1.Davalı Kurum vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesindeki beyanlarını tekrarla kararın bozulmasını talep etmiştir.
2. Davacı vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesindeki beyanlarını tekrarlamıştır.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacı şirket bünyesinde tır şoförü olarak çalışan dahili davalıya ayni yardım adı altında ödenen yemek ve yol yardımı ödemelerinin prime esas kazanca katılmaması gerektiğinin tespiti ile Kurum işleminin iptali istemine ilişkindir.
2. İlgili Hukuk
Davacıya ait taleplerin, 2017/09-2018/02 tarih aralıklarına yönelmesi karşısında, davanın yasal dayanakları, sigortalı ve işverenin Sosyal Güvenlik Kurumuna ödeyecekleri primlerin matrahını teşkil eden sigortalı kazançlarının nelerden ibaret olduğu ve istisnalarını gösteren 5510 sayılı Kanun'un 80 inci maddesidir.
01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanun'un 80 inci maddesinin 1 inci fıkrasının (b) bendinin “Ayni yardımlar ve ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, seyyar görev tazminatı, kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme, keşif ücreti, ihbar ve kasa tazminatları ile Kurumca tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin %30'unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarları, prime esas kazanca tabi tutulmaz.” hükmü ile prime esas kazanca dahil edilmeyecek ödemeler belirtildikten sonra (c) bendinde “(b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler ile ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemeler prime esas kazanca tabi tutulur. …” hükmüne yer verilerek, (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında yapılan tüm ödemelerin prime esas kazanca dahil olduğu hüküm altına alınmıştır. Burada şu hususa dikkat edilmelidir ki 5510 sayılı Kanun'un 80 inci maddesine göre prime esas kazanca dahil olmayan görev yolluğu olup, yol yardımı prime esas kazanca dahildir.
Görev 6245 sayılı Harcırah Kanunu'nun 3 üncü maddesinde açıklanmıştır.
Anılan maddede belirtilen yol masrafı, gündelik, aile masrafı ve yer değiştirme masrafı niteliğinde yapılan ödemeler yolluk kapsamındadır.
Bu bakımdan, sigortalılara bireysel iş sözleşmesine veya toplu sözleşmeye dayanılarak ve işveren tarafından sigortalının geçici bir görevle başka yere gönderilmesi veya görev yerini değiştirmesi dolayısıyla verilen ve yolluk kavramına giren ödemeler prime esas kazanca dahil edilmeyecektir.” hükmü öngörülmüştür.
Şoförlere \"sefer primi”, “sefer yolluğu”, “harcırah” adı altında işverenlerce gerçekleştirilen ödemeler, 506 sayılı Kanun'un 77 nci maddesinde yer alan “yolluk” veya 5510 sayılı Kanun'un 80 inci maddesindeki “görev yolluğu” ibareleriyle teknik ve somut olarak tam anlamıyla örtüşmediğinden, bu tür uyuşmazlıklar yönünden maddelerdeki kavramlar, yalnızca araca bağlı zorunlu giderler şeklinde anlaşılmalı, başka anlatımla, sigortalılara söz konusu adlar altında yapılan ödemeler içerisinden yalnızca araca bağlı zorunlu harcamalar ayrıştırılıp geri kalan tutar sigorta primine esas kazanca dahil edilmelidir.
3. Değerlendirme
Yukarıdaki yasal düzenleme ve açıklamalar ışığında dava değerlendirildiğinde, dahili davalı ...'nin 2017/09-2018/02 döneminde davacıya ait Kocaeli ve Bursa ilinde bulunan işyerlerinde tır şoförü olarak çalıştığı, dahili davalı tarafından prime esas kazançlarının Kuruma eksik bildirildiği iddiası üzerine Kurum tarafından yapılan tahkikat neticesinde banka yoluyla yapılan ödemeler esas alınarak gerçek pirime esas kazançlarla ilgili ek bordro düzenlenmesi hususunda davacı şirkete bildirimde bulunulduğu, davacı tarafça yapılan işleme karşı önce Kuruma itiraz edildiği, komisyon tarafından bankadan alınan ekstrelerde maaş ödemesi açıklaması ile banka kanalı ile ücret ödemesi yapıldığı ve bu ücret ödemelerinin de Kuruma bildirilen prime esas kazançlarının üzerinde olduğu tespit edilmiş olduğu gerekçelerine dayalı olarak işverenin prim ve belgelerinin verilmesi istemine yönelik itirazın reddedildiği, itirazın reddi üzerine davacı tarafça dahili davalı ...'ye ödenen harcırahların prime esas kazanca dahil olmadığı iddiası ile aksi yöndeki Kurum işleminin iptali talebiyle eldeki davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Dosyanın incelenmesinde; davacı şirket ile dahili davalı ... arasında imzalanan 01.11.2017 tarihli Belirli Süreli Hizmet Sözleşmesi'nde dava konusu dönemler ile ücret ödemesi ile ilgili olarak
\"Ücret ve Sağlanan Diğer Ek Çıkarlar\" başlığı altındaki 5 inci maddesinde;
\"5.1.Çalışanın ücreti net 1.600,00 TL olup, aylık çalışma saati ile çarpılarak ödenir.
5.2.Çalışana aylık asgari ücret dışında kullandığı kamyon veya tır ile üzerinde otomobil yüklü olarak gittiği yönde km başına 0,300 kuruş harcırah ödenir. Bu harcırah, söz konusu görev nedeniyle çalışanın yolda beslenme ve benzer kişisel giderlerini karşılaması için verilir, ücret ve/veya buna benzer türde yan ödeme değildir\" şeklinde olmakla, bu kapsamda dahili davalı tır şoförü olarak görev yapan ...'ye, ücret bordrolarında belirtilen ücret dışında yapıldığı anlaşılan harcırah ödemelerinin kilometre başına yaptığı sefere göre verildiğinin anlaşılması karşısında, konusunda uzman bilirkişi marifetiyle, yeniden rapor alınmak suretiyle dahili davalı ... bazında ödenen yol ve yemek yardımı tutarları tespit edilmeli sonucuna göre bir karar verilmelidir.
Açıklanan maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın, eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeyle yazılı şekilde hüküm kurulması, usûl ve kanuna aykırı olup, bozma nedenidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
3. Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
22.05.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.